Sekrety paryskiego Panteonu.

co warto zobaczyć w Paryżu, Panteon

Panteon (fr. Panthéon)  znajduje się  w  sercu Dzielnicy Lacińskiej w 5-tym okręgu.  Został wzniesiony w XVIII wieku jako kościół pod wezwaniem św. Genowefy. Ale następnie jego losy obfitowały w burzliwe zawirowania (o tym wkrotce) i kilkakrotnie zmieniał przeznaczenie. Obecnie pełni rolę mauzoleum wybitnych Francuzów. W krypcie Panteonu znajdują się m.in. grobowce: Woltera, Jana Jakuba Rousseau, Victora Hugo, Emila Zoli, Louisa Braille’a, Piotra Curie, Marie Sklodowskiej-Curie. Zabytek jest otwarty do zwiedzania.

Panteon jest  budowlą w stylu neoklasycznym. Przez wiele lat (zanim pojawiły się nowoczesne wieżowce) górował nad całym lewobrzeżnym Paryżem. Mimo swego gigantyzmu i pewnej zwiewności sylwetki nie wzbudza jednak uznania znawców sztuki.
Należy tu wyjaśnić, że budynek został zaprojektowany jako kościół przez J.G. Soufflot ( jego imieniem nazwano wiodącą do Panteonu ulicę).
 

BURZLIWA HISTORIA, czyli od kościoła katolickiego do świątyni republikańskiej.

Panteon powstaje na życzenie Ludwika XV, który trapiony chorobą i wyrzutami sumienia ślubuje, że jeżeli wyzdrowieje, to wybuduje świętej Genowefie (patronce miasta) kościół. Obietnicy dotrzymuje mimo poważnych trudności finansowych królestwa (ze wzgledu na toczone działania wojenne) i licznych przeszkód. Ale to  wpływa na znaczące przedłużenie się prac. Budowa zresztą okazuje się kosztowiejsza niż sądzono.
 
Najpierw prace przy wznoszeniu fundamentów i wykonaniu krypty natykają na pozostałości po klikudziesięciu dawnych szybach (wydrążonych jeszcze w okresie galo-rzymskim w poszukiwaniu gliny).
 
Gdzieś w roku 1764 zaczynają się protesty kleru katolickiego, gdyż Soufflot  oparł swój projekt na planie krzyża greckiego (krzyż, w którym cztery ramiona są jednakowej długości), a nie łacińskiego. Architekt zmuszony zostaje do wprowadzenia kilku zmian.
 
 Następnie około roku 1770 pojawiają się wątpliwości, co do wytrzymałości konstrukcji. Plan architekta przewiduje, że kopuła (a właściwie 3 nałożone na siebie kopuły, ale o tym później) będzie podtrzymywana przez 4 grupy złożone z 3 kolumn każda (zob poniższy rysunek). Soufflot chodziło o połączenie  lekkości i zwiewności gotyku z elementami klasycznej elegancji i prostoty greckiej.
 
Kopuła Pantheonu w zamierzeniu Soufflot i kopuła Pantheonu obecnie.
 
co warto zobaczyć w Paryżu, Panteon
 
co warto zobaczyć w Paryżu, Panteon
Projekt wydaje sie jednak zbyt nowatorski. Zaczynają krążyć pogłoski, jakoby przewidziane kolumny nie były wystarczająco solidne, by podtrzymać kopułę i że jeżeli nie zostaną  zastapione masywnymi słupami, to całość zawali się. Wkrótce wiekszość mieszkanców Paryża jest przekonana, że prędzej czy pózniej budowla po prostu legnie w gruzach. Soufflot umiera w roku  1780, czyli jeszcze w trakcie trwania budowy. Budynek zostanie ukończony w 1790r, przez jego współpracowników: Jeana-Baptista Rondelet (ucznia Soufflot) i Maximiliena Brébion. Ale ci zastepują  pierwotnie przewidziane kolumny masywnymi słupami. To pozbawia budynek tej odwagi i oryginalności, którymi charakteryzowała się jego pierwotna wersja (i wokół których narosło tyle kontrowersji). Są to dopiero pierwsze z całej serii licznych modyfilkacji pierwotnego projektu.
 

Rewolucja Francuska.

Gdy ledwie dokończono dzieła wybucha Rewolucja Francuska.  Swieżo ukonczońy, ale jeszcze nie poświęcony budynek kościoła Sw Genowefy dekretem  Zgromadzenia Narodowego (l’Assemblée Nationale) z  4 kwietnia 1791r  zostaje przekształcony w mauzoleum. Francuzi wzorują się tutaj na Anglikach, którzy  groby wielkich ludzi umieszczają wWestminsterze. Jako pierwszego w Panteonie pochowano  Mirabeau. Pózniej przeniesiono tam prochy Woltera, Rousseau, Marata. Równocześnie przedsięwzięte zostają przeróbki zmierzające do dostosowania budynku do nowo nadanej mu funkcji.  W latach  1791-1793, budynek zostaje dogłębnie zmodyfikowany. Zmianami tymi będzie kierowal  Quatremère de Quincy. Usunięty zostaje krzyż i latarenka z wierzchu kopuły. Ponadto (a ma to spore konsekwencje dla dalszych losów konstrukcji)  zatknięte zostają 38 z 42 okien, co modyfikuje cyrkulację światła wewnątrz budynku. Zamierzeniem  Soufflot było maksymalne oświetlenie wnętrza. Zamurowanie okien pogrąża je w półmroku.
 
Pierwotny projekt Soufflot i Panteon dzisiaj.
co warto zobaczyć w Paryżu, Panteon
 
co warto zobaczyć w Paryżu, Panteon
 
 
Zamurowanie okien zakłóca również wentylację budynku. Powoduje to zwiększenie  wilgotności powietrza, a to z kolei jest to  przyczyną erozji struktury metalicznej (zastosowano tu technikęą kamienia zbrojonego).  Należy tu wyjaśnić,  że portal jest wsparty na niewidocznej z zewnątrz metalowej konstrukcji. Wilgoć powoduje rdzewienie metalu,  co z kolei grozi rozsadzeniem kamienia (stąd pękniecia na murach). Przedstawia to poniższy rysunek.
 
co warto zobaczyć w Paryżu, Panteon
 
Armatura metalowa wewnątrz kamienia
 
Tak oto Rewolucja Francuska przekształca kościół Sw Genowefy w mauzoleum (po francusku -panthéon), czyli budynek laicki poświęcony pamięci wielkich osobistości, które przyczyniły się do rozchwalenia imienia Francji.
 
Ale XIX w jest okresem bardzo burzliwym w historii francuskiej. I to tylko pierwsze z calej serii zawirowań historycznych. Bo tak następnie:
 
Napoleon ( tzw okres Pierwszego Cesarstwa – le Premier Empire) przywraca Panteonowi charakter religijny (dekretem z 20 lutego 1806 roku). Budynek jednocześnie pełni funkcję miejsca  kultu i pochowku wielkich osobistości. W krypcie (la crypte) umieszczane są szczątki osobistości oddanych państwu, a w górnej części odbywają się uroczystości  religijne.
 
Po upadku Napoleona i powrocie władzy królewskiej (tzw Restauracja)  Panteon  zostaje całkowicie  przywrócony kościołowi katolickiemu ( dekretem  krolewskim – l’ordonnance royale – z 12 kwietnia 1816r).  Jednocześnie  zostaje podjęta decyzja  o usunięciu wszystkich ornamentów  i emblematów nie związanych z kultem katolickim. W  grudniu 1821, groby Woltera i Rousseau zostają przesunięte w mało widoczne miejsce (ale pozostają w budynku). Według anegdotki dworzanie zapytują Ludwika XVIII :  czy jest to  godne, by  prochy antyklerykalnego Woltera  spoczywały w kościele. Na to król odpowiada:   Zostawcie go, to że on codziennie musi asystować we mszy świętej jest dla niego wystarczającą karą. (« Laissez-le donc, il est bien assez puni d’avoir à entendre la messe tous les jours »).
 
W roku 1830 zaczynają się rozruchy. Do powstania dołączają  się studenci. Wkrótce ogarnia ono również  dzielnice robotnicze. Powstańcy  domagają się ustanowienia  republiki. W obawie przed zwyciestwem ludowym, burżuazja skłania reakcyjnego Karola X  do abdykacji na rzecz Ludwika Filipa z Orleanskiej linii Burbonskiej. Tym sposobem na pewien czas zostaje rozładowane  napięcie w mieście. Panowanie Ludwika Filipa nosi nazwę Monarchi Lipcowej (monarchie de Juillet). Z powrotem budynek Panteonu zostaje odebrany kościołowi katolickiemu. Przywrócona zostaje mu rola mauzoleum.  
 
Dla ciekawostki dodajmy, że zostaje nadana mu nazwa   Swiątyni Chwały (« le Temple de la Gloire »). W tym okresie fronton zostaje przerobiony przez Davida d’Angers. Pojawia się słynna dewiza:  
 
„Wielkim ludziom –  wdzięczna Ojczyzna « (Aux grands hommes, la patrie reconnaissante »). 
 
Ale w tym okresie nikt nie zostaje tu pochowany.  Wrzenie w społeczeństwie jednak  trwa, o czym świadczą wciąż nowe, niemal cykliczne wstrząsy. W czasie panowania Ludwika Filipa ludność paryska będzie zrywać się do broni aż 4 krotnie. Za czwartym razem, to jest w roku 1848  ( tzw Wiosna Ludów) ludność paryska ostatecznie obala tron, co daje kres panowaniu Burbonów we Francji. Jest to  początek tzw Drugiej Republiki.
 

W latach 1848 – 1851 (w czasie Drugiej Republki – la Deuxième République) Pantenon zostaje nazwany Swiątynią Ludzkości (« Temple de l’Humanité »).  Ale w tym okresie  również nie przybędzie mu nowych lokatorów.

W 1851 r Napoleon III dokonuje zamachu stanu, oglaszając się rok pózniej cesarzem Francuzów. Jego rządy trwają 2O lat. Jest to okres nazywany Drugim Cesarstwem – le Second Empire  (pierwsze to Napoleon Bonaparte).

W czasie Drugiego Cesarstwa (1851 – 1870), budynek ponownie  staje się kościołem. Groby Rousseau i Woltera zostają przykryte deskami. Następuje powrót insygniów religijnych. Zdjęty zostaje epigram : „Wielkim ludziom – wdzięczna Ojczyzna.” Msze zostają wznowione od 3 stycznia 1852 r. Ale  nie jest to zwykły kościół parafialny. Msze odbywają się bowiem  w intencji Francji i zmarłych, którzy zostali tam pochowani.

W 1870 r wybucha wojna francusko-pruska. Pośrednio przyczyną wojny jest tocząca się rywalizacji Francji i Prus o dominację w Europie. Armia francuska kapituluje pod Sedanem. Napoleon III dostaje się do niewoli.  Po upadku Cesarstwa 4 września 1870r Francja proklamuje powstanie III Republiki. General Louis Trochu zostaje mianowany prezydentem.

Oblężenie Paryża. Paryż otaczają wojska pruskie. Trwa 4 miesięczne oblężenie, bardzo ciężkie dla ludności cywilnej. Panuje głód, szerzą się choroby.  Krypta Panteonu zostaje  przekształcona w prochownię. Podczas bombardowań niemieckich podziemne galeryjki slużą jako schron okolicznej ludności. Następuje zawieszenie broni, na mocy którego 20 tysiecy pruskich żołnierzy biwakuje na Polach Elizajskich i w Luwrze.

Komuna Paryska (18 marca – 28 maja 1871), czyli zryw rewolucyjny mieszkańców Paryża. W odczuciu mieszkańców, zwłaszcza robotników i rzemieślników uzbrojonych i uformowanych w bataliony w czasie oblężenia, kapitulacja miasta jest aktem zdrady narodowej. Zwłaszcza, że szef rządu francuskiego Louis Thiers zapowiada restaurację monarchii. Jest to początek Komuny Paryskiej, w czasie trwania której, w bardzo gwałtownych walkach wielka burżuazja ściera się z klasą robotniczą i miejską biedotą. Panenon zostaje ponownie odebrany kościołowi (1871). Służy on jako skład broni i główna kwatera dowództwa powstańców.
Ostatecznie w r 1885, przy okazji śmierci i pochowu Wiktora Hugo (Victor Hugo) zapada decyzja  przekształcenia  kościoła na mauzoleum. Definitywnie  znika kościoł Swietej Genowefy( l’église Sainte-Geneviève). Od tego momentu budynek jest miejscem spoczynku wielkich postaci republiki.

 
co warto zobaczyć w Paryżu, Panteon
 
Panteon w 1912 r.
 

PANTEON ARCHITEKTURA.

Pantenon jest  generalnie zaliczany do stylu neoklasycznego (néo-classique). Przemawia za tym:

  • okres konstrukcji (prace rozpoczęto w roku 1756, czyli w okresie kiedy zaczął królować styl klasyczny),
  • słownictwo (kolumny, fronton),
  • chęć powrotu do antycznej prostoty w odróżnieniu od barokowego stylu poprzedniego okresu.

Alez z uwagi na różnorodność styli Panteon  jest czasami uważany (przez niektórych specjalistów) jako pierwszy budynek eklektyczny (styl w architekturze łaczacy elementy zapożyczone z różnych styli i epok).

co warto zobaczyć w Paryżu, Panteon
 
Widok panoramiczny wnętrza Panteonu
 

Zamierzeniem Soufflot (twórcy projektu) bylo połączenie  lekkosci konstrukcji gotyckich i  dostojenstwa  architektury greckiej. Architekt czerpał  z następujących stylów architektonicznych:

  • z gotyku, przez swoją strukturę,
  • z architektury bizantyjskiej ( zamkniecie kopulą o wysokosci 83 metrów),
  • z greckiego stylu antycznego (kolumnada-perystyl z 6 kolumnami, trójkątny fronton, kolumny korynckie).
co warto zobaczyć w Paryżu, Panteon

PANTEON Elementy konstrukcji. 

Długość budowli 110 m, szerokość 84 m. Główna fasada jest udekorowana portykiem z kolumnami kornynckimi, nad którym widoczny jest trójkątny fronton, zrealizowany prze Davida d Angers. Fronton przedstawia Republikę (w centrum) dającą wolność (la Liberté) i ochraniającą (z lewej strony) Nauki (les Sciences) – przedstawione tutaj pod postaciami licznych wielkich ludzi nauki, filozofi, pisarzy, artystow (Rousseau, Wolter, Corneille). Po prawej stronie znajduje się Historia  – przedstawiona pod postaciami wielkich przywodców (Napoleon Bonaparte) i studentów Politechniki.

co warto zobaczyć w Paryżu, Panteon
 

Na frontonie znajduje się  wyryty w 1837 r przez Davida d’Angers epigram: Wielkim Ludziom – Wdzięczna Ojczyzna (Aux Grands Hommes – la Patrie Reconnaissante) .

 
Wystrój wnętrza jest dosc miernej wartości artystycznej. Z wyjątkiem fresków Puvis de Chavannes, przedstawiającyh sceny z życia sw Genowefy patronki miasta.
co warto zobaczyć w Paryżu, Panteon
 

PANTEON Ciekawostki architektoniczne. 

 
 
Portal (brama główna) jest oparta na niewidocznej metalowej strukturze. Jest to prawdziwy kamien zbrojony. Ale taka technika konstrukcji wymaga regularnego utrzymania, aby wilgoć nie przenikała do wnętrza i nie powodowała rdzewienia armatury metalowej. Prowadzi to bowiem do ryzyka rozsadzenia kamienia.
 
Potrójna kopuła.
  • co warto zobaczyć w Paryżu, Panteon 
    Przekrój potrójnej kopuły.

    Ważny element konstrukcji pozostaje niezauważalny dla oczu zwiedzających. Wydawało by się, że tylko jedna kopuła podtrzymuje latarenkę i krzyż na szczycie. W rzeczywistosci, są to 3 kopuły  nałożone jedna na drugą.

 

co warto zobaczyć w Paryżu, Panteon
 
                                                           Krypta
co warto zobaczyć w Paryżu, Panteon
 
Na tyłach Panteonu wznosi się jeden ze znanych i chętnie odwiedzanych kosciołów w Paryżu Saint Etienne du Mont (XVI w).
 

PANTEON Lokalizacja.

 
Pantenon znajduje się na ulicy Soufflot (la rue Soufflot), lączącej bulwar Swietego Michała ( na wysokości Ogrodu Luksemburskiego) z placem Panteonu. Ulica nosi imię Jacques-Germain Soufflota (1713-1780), architekta Panteonu. Została ona  zaplanowana w koncu XVIII wieku (w tym samym czasie co Pantenon) po to, żeby umieścić go w odpowiedniej perspektywie.
 

 

W  sąsiedztwie Panteonu położone są: merowstwo 5 tego okręgu, słynne liceum im. Henryka IV ( le lycée Henri-IV), kościół  l’église Saint-Etienne-du-Mont, biblioteka Swiętej Genowefy (la bibliothèque Sainet-Geneviève) i  fakultet prawa (faculté de droit).
 
Na ulicy Soufflot znajduje sie popularna kafejka La Gueuze, znana z najlepszego w całym Paryżu piwa.
 
co warto zobaczyć w Paryżu, Panteon
 
Zródła
 
Wikipedia
Paryż Ryszard Korona

Zdjecia wlasne i WIKIPEDIA

co warto zobaczyć w Paryżu, Panteon

1 PANTEON co warto zobaczyć w Paryżu, Panteon

co warto zobaczyć w Paryżu, Panteon

Enregistrer

Enregistrer

Enregistrer

Enregistrer

Enregistrer

Zapisz się na Newsletter o Paryżu i nauce francuskiego

Related posts

6 thoughts on “Sekrety paryskiego Panteonu.

  1. […] Wychodząc z Ogrodów Luksemburskich, warto zerknąć w stronę Panteonu (na samej górze ulicy Sufflot). To miejsce pochówku zasłużonych dla Francji. Tu jako jedna z nielicznych kobiet jest pochowana nasza rodaczka Maria Curie Skłodowska. Ostanio Francuzi dość mocno przejęli się, czy wzięli sobie do serca tą rażącą dysproporcję i postanowili nadrobić skumulowane tu od wieków niedoróbki  w zakresie równouprawnienia kobiet. Uznali, że za mało jest kobiet w Panteonie. Kolejne panie mają dołączyć tu pośmiertnie. A sam Panteon to pasjonujący „wycinek” bardzo burzliwych niegdyś losów Paryża. Powstawał w burzliwych czasach i zmieniał swój zamysł (architektoniczny) i przeznaczenie od kościoła katolickiego do świątyni republikańskiej. Więcej na ten temat przeczytacie we wpisie Sekrety paryskiego Panteonu. […]

  2. […] Kościół św Magdaleny w Paryżu ma historię równie długą i burzliwą, jak Panteon, którego jest rówieśnikiem. Tyle, że w przeciwieństwie do tego ostatniego zachował swój […]

  3. […] Ogrodu Luksemburskiego. Jeszcze przed wejściem do niego, możecie wspiąć się w górę w stronę Panteonu (podrzucam wpis o sekretach Panteonu). Po ulicy Soufflot (od nazwiska projektanta […]

Leave a Comment